Lễ hội Làng Sen - Bản hòa ca tháng Năm dâng Người nơi đất học Nam Đàn
NSSC Nghệ AnĐăng: Cập nhật lần cuối: 15 phút đọc

Diễn ra trọng thể từ ngày 15 đến ngày 19 tháng 5 dương lịch hằng năm, lễ hội Làng Sen là sự kiện văn hóa lịch sử tiêu biểu bậc nhất của tỉnh Nghệ An nhân dịp kỷ niệm Ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh (19/5/1890). Không gian lễ hội kết nối thiêng liêng giữa vùng đất quê hương Nam Đàn với trung tâm thành phố Vinh, quy tụ các nghi thức dâng hương tưởng niệm cổ truyền cùng những chương trình nghệ thuật quần chúng đặc sắc.
Cội nguồn lịch sử hình thành lễ hội Làng Sen trên quê hương Nam Đàn
Sự ra đời và phát triển của lễ hội Làng Sen gắn liền với tình cảm kính yêu vô hạn của đồng bào cả nước đối với vị lãnh tụ thiên tài của dân tộc. Khởi phát từ một phong trào ca múa nhạc quần chúng mộc mạc nơi quê nhà, sự kiện đã từng bước định hình quy mô đại lễ văn hóa tầm vóc quốc gia.
Khởi nguồn từ phong trào ca hát quần chúng năm 1981
Lịch sử hình thành của sự kiện bắt đầu vào tháng 5 năm 1981, khi ngành văn hóa thông tin tỉnh Nghệ Tĩnh bấy giờ phát động Liên hoan tiếng hát Làng Sen lần đầu tiên nhân kỷ niệm 91 năm ngày sinh của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Trong buổi đầu tổ chức trên mảnh đất Kim Liên giàu truyền thống hiếu học và cách mạng, các đội nghệ thuật quần chúng từ các huyện, thị xã đã mang về quê Bác những lời ca, điệu múa mộc mạc xuất phát từ đáy lòng biết ơn sâu sắc của nhân dân lao động. Tiếng hát vang lên bên mái nhà tranh đơn sơ, dưới bóng tre xanh mát và bên những hồ sen đang vào mùa nở rộ đã chạm đến mạch nguồn cảm xúc thiêng liêng của hàng vạn người dân xứ Nghệ.
Từ tiếng vang sâu rộng của các kỳ liên hoan nghệ thuật thập niên 1980 và 1990, đến năm 2002, Ủy ban nhân dân tỉnh Nghệ An chính thức nâng tầm sự kiện thành lễ hội Làng Sen với sự kết hợp hoàn chỉnh giữa phần lễ trang nghiêm và phần hội phong phú. Trải qua hơn bốn thập kỷ duy trì liên tục, lễ hội được tổ chức theo hai quy mô đan xen: quy mô cấp tỉnh diễn ra hằng năm và quy mô cấp quốc gia tổ chức định kỳ năm năm một lần vào các năm tròn và năm lẻ năm kỷ niệm ngày sinh của Người, thu hút sự tham gia của các đoàn nghệ thuật chuyên nghiệp và quần chúng từ khắp các tỉnh, thành phố trên toàn quốc.
Không gian văn hóa kết nối Kim Liên và thành phố Vinh
Không gian thực hành di sản của lễ hội Làng Sen trải rộng trên trục văn hóa tâm linh kết nối giữa huyện Nam Đàn và thành phố Vinh. Tâm điểm cốt lõi của lễ hội đặt tại Khu di tích Kim Liên thuộc xã Kim Liên, huyện Nam Đàn — nơi lưu giữ nguyên vẹn những kỷ vật tuổi thơ và gia đình của Bác Hồ. Tại đây, du khách và nhân dân được trở về với cụm di tích làng Hoàng Trù (quê ngoại, nơi cậu bé Nguyễn Sinh Cung cất tiếng khóc chào đời vào năm 1890 trong ngôi nhà ba gian của cụ Hoàng Đường) và cụm di tích quê nội Làng Sen (quê nội, nơi gia đình cụ Phó bảng Nguyễn Sinh Sắc sinh sống từ năm 1901 sau khi đỗ đại khoa).
Bao bọc quanh không gian làng quê Kim Liên là cụm di tích núi Chung và ngôi đền Chung Sơn uy nghiêm thờ gia tiên Chủ tịch Hồ Chí Minh, cùng khu mộ bà Hoàng Thị Loan trên sườn núi Động Tranh thuộc dãy Đại Huệ. Bên cạnh vùng đất Nam Đàn, không gian lễ hội còn mở rộng về Quảng trường Hồ Chí Minh tại trung tâm thành phố Vinh, tạo nên sự gắn kết hài hòa giữa cảnh sắc thôn dã yên bình của làng quê xứ Nghệ với nhịp sống hiện đại, năng động của đô thị trung tâm vùng Bắc Trung Bộ.
| Mốc thời gian và không gian | Hạng mục trọng tâm trong lễ hội | Ý nghĩa văn hóa và lịch sử tiêu biểu |
|---|---|---|
| Năm 1981 tại huyện Nam Đàn | Khởi xướng Liên hoan tiếng hát Làng Sen lần thứ nhất | Đặt nền móng cho sinh hoạt văn hóa nghệ thuật quần chúng kỷ niệm ngày sinh Bác Hồ |
| Năm 2002 tại tỉnh Nghệ An | Nâng cấp thành lễ hội Làng Sen cấp tỉnh và cấp quốc gia | Hoàn thiện cấu trúc phần lễ cổ truyền kết hợp phần hội văn hóa thể thao quy mô lớn |
| Cụm di tích làng Hoàng Trù và quê nội Làng Sen | Không gian tưởng niệm quê ngoại, quê nội và đền Chung Sơn | Tôn vinh truyền thống gia phong, đạo lý hiếu học và cội nguồn văn hóa làng xã xứ Nghệ |
| Quảng trường Hồ Chí Minh (thành phố Vinh) | Nghi thức dâng hoa trước Tượng đài Bác Hồ và diễu hành | Kết nối tình cảm của đồng bào cả nước với trung tâm văn hóa chính trị của tỉnh Nghệ An |
Hệ thống nghi thức tưởng niệm trang nghiêm trong lễ hội Làng Sen
Điểm làm nên chiều sâu tâm linh và giá trị giáo dục truyền thống của lễ hội Làng Sen chính là hệ thống nghi lễ được cử hành thành kính theo đúng phong tục cổ truyền của dân tộc kết hợp với nghi thức lễ tân nhà nước trang trọng. Mỗi nghi thức đều thể hiện đạo lý uống nước nhớ nguồn và lòng tri ân đối với công lao trời biển của vị Cha già dân tộc.
Lễ dâng hoa tại Quảng trường và đền Chung Sơn
Mở đầu cho chuỗi hoạt động phần lễ hằng năm là nghi thức dâng hoa trước Tượng đài Bác Hồ tại Quảng trường Hồ Chí Minh (thành phố Vinh). Trong âm hưởng hào hùng của quân nhạc và sắc cờ đỏ sao vàng tung bay giữa nắng tháng Năm, các đoàn đại biểu trung ương, lãnh đạo tỉnh Nghệ An, đại diện các tầng lớp nhân dân, lực lượng vũ trang và thế hệ trẻ trang nghiêm thành kính dâng những lẵng hoa sen tươi thắm trước tượng đài Người. Giữa không gian quảng trường rộng lớn lát đá hoa cương và thảm cỏ xanh mướt, nghi lễ báo công dâng Bác trở thành khoảnh khắc lắng đọng, nhắc nhở mỗi người con đất Việt về di huấn thiêng liêng xây dựng quê hương giàu đẹp.
Cùng thời điểm đó, tại ngôi đền Chung Sơn tọa lạc ở phía nam núi Chung thuộc xã Kim Liên, nghi thức dâng hương, dâng hoa tưởng niệm gia tiên Chủ tịch Hồ Chí Minh được cử hành trong không khí cổ kính, trầm mặc. Ngôi đền là nơi phụng thờ song thân của Bác là cụ Phó bảng Nguyễn Sinh Sắc và bà Hoàng Thị Loan cùng các bậc tiền bối, anh chị ruột trong gia đình. Việc kết hợp nghi lễ tại đền thờ gia tiên với nhà tưởng niệm tại quê nội Làng Sen phản ánh sâu sắc triết lý văn hóa Việt Nam: sự vĩ đại của một bậc vĩ nhân luôn bắt nguồn từ nền tảng giáo dục nhân cách của gia đình, dòng tộc và truyền thống văn hiến của quê hương.

Nghi thức rước ảnh Bác từ Hoàng Trù về Làng Sen
Nghi thức giàu cảm xúc và mang đậm sắc thái lễ hội truyền thống xứ Nghệ nhất là lễ rước ảnh Bác qua các cung đường làng quê Nam Đàn. Đoàn rước xuất phát từ khu di tích quê ngoại làng Hoàng Trù, di chuyển qua những cánh đồng lúa chín vàng và những đầm sen tỏa hương thơm ngát để tiến về quê nội quê nội Làng Sen và sân vận động Làng Sen. Đi đầu đoàn rước là đội cờ Tổ quốc và cờ hội ngũ sắc, tiếp theo là kiệu rước bức chân dung Chủ tịch Hồ Chí Minh được kết bằng hàng nghìn bông hoa sen hồng tươi thắm do các chiến sĩ tiêu binh và thanh niên ưu tú hộ tống.
Nối tiếp sau kiệu ảnh là đoàn học sinh quàng khăn đỏ, các nghệ nhân dân gian trong trang phục truyền thống, đội nhạc lễ cổ truyền cùng hàng nghìn người dân địa phương và du khách thập phương. Hành trình lễ rước ảnh Bác từ quê ngoại về quê nội tái hiện một cách biểu tượng chặng đường thời thơ ấu của cậu bé Nguyễn Sinh Cung từ nơi cất tiếng khóc chào đời đến ngôi nhà gỗ năm gian nơi cụ Phó bảng Nguyễn Sinh Sắc đàm đạo văn chương, thời cuộc cùng các bậc chí sĩ yêu nước như cụ Phan Bội Châu. Khi đoàn rước tiến vào nhà tưởng niệm tại Khu di tích Kim Liên, nghi thức đại tế và đọc diễn văn tưởng niệm được cử hành trang trọng trong tiếng trống đồng, tiếng chiêng ngân vang vọng khắp vùng đất Nam Đàn.
Không gian nghệ thuật Liên hoan Tiếng hát Làng Sen và hội xuân tháng Năm
Song hành cùng các nghi thức tâm linh thành kính, phần hội của lễ hội Làng Sen mở ra một không gian giao lưu văn hóa nghệ thuật sôi nổi, đa sắc màu. Đây là dịp để các giá trị di sản văn hóa phi vật thể của vùng đất Hồng Lam tỏa sáng và hòa nhịp cùng dòng chảy văn hóa các vùng miền trên cả nước.
Hội tụ sắc màu Liên hoan Tiếng hát Làng Sen
Trái tim của phần hội chính là Liên hoan Tiếng hát Làng Sen — sân chơi nghệ thuật có sức sống bền bỉ suốt hơn bốn mươi năm qua tại Nghệ An. Hàng chục đoàn nghệ thuật quần chúng đến từ hai mươi mốt huyện, thành phố, thị xã trong tỉnh cùng các đoàn nghệ thuật tỉnh bạn tụ hội về sân khấu trung tâm Nam Đàn và thành phố Vinh để biểu diễn những chương trình ca, múa, nhạc được dàn dựng công phu. Nội dung các tiết mục ca ngợi Đảng quang vinh, Bác Hồ vĩ đại, tình yêu quê hương đất nước và vẻ đẹp lao động cần cù của con người Việt Nam qua các thời kỳ lịch sử.
Trong các kỳ lễ hội cấp quốc gia, chương trình nghệ thuật khai mạc với chủ đề tôn vinh quê hương Làng Sen luôn quy tụ hàng trăm nghệ sĩ, diễn viên chuyên nghiệp cùng các tầng lớp nhân dân địa phương. Hình ảnh đóa sen hồng thanh khiết — loài hoa hội tụ cốt cách "gần bùn mà chẳng hôi tanh mùi bùn" — được khắc họa xuyên suốt qua ngôn ngữ vũ đạo, âm nhạc giao hưởng kết hợp dân gian trên sân khấu ngoài trời. Ánh sáng rực rỡ cùng những giai điệu bất hủ viết về Người vang lên giữa đêm tháng Năm đầy sao tại sân vận động Làng Sen luôn để lại ấn tượng nghệ thuật sâu sắc trong lòng khán giả.

Trình diễn dân ca Ví Giặm và trò chơi dân gian
Một nét đặc trưng không thể thiếu làm nên hồn cốt bản địa của lễ hội Làng Sen là không gian diễn xướng dân gian ngay tại khuôn viên các di tích và hồ sen xã Kim Liên. Trong những ngày diễn ra lễ hội, các câu lạc bộ nghệ nhân từ khắp các làng quê đôi bờ sông Lam hội tụ về trình diễn di sản Dân ca Ví, Giặm Nghệ Tĩnh — Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại đã được UNESCO ghi danh. Du khách về trẩy hội được lắng nghe những câu hát ví phường vải mộc mạc gắn liền với thuở thiếu thời Bác Hồ từng nghe các bậc tiền nhân đối đáp tại làng Hoàng Trù, hay những làn điệu giặm vè sâu lắng ca ngợi nghĩa tình con người xứ Nghệ:
- Trình diễn hát Ví phường vải trong không gian cổ truyền: Các nghệ nhân tái hiện khung cảnh quay tơ, kéo sợi, dệt vải dưới mái nhà tranh tại cụm di tích Kim Liên và cất lên những câu hát đối đáp tài hoa, giàu chất văn chương của vùng đất học.
- Sôi nổi các giải thể thao và trò chơi dân gian: Tại sân vận động Làng Sen và khu vực quanh núi Chung diễn ra giải bóng chuyền truyền thống, thi võ cổ truyền, kéo co, đẩy gậy, đánh đu tiên, đi cà kheo và thi cờ tướng thu hút đông đảo thanh niên trai tráng tham gia.
- Hội trại thanh niên và triển lãm chuyên đề: Các gian trại văn hóa trưng bày hàng trăm bức ảnh tư liệu quý giá về cuộc đời, sự nghiệp của Bác Hồ cùng các sản vật truyền thống nức tiếng của vùng đất Nam Đàn như tương Nam Đàn Nghệ An hay tinh hoa ẩm thực bánh mướt Diễn Châu.
- Giải chạy marathon Hành trình theo chân Bác: Sự kiện thể thao quần chúng quy mô lớn đưa hàng nghìn vận động viên chạy qua những cung đường rợp bóng cây xanh và đầm sen thơm ngát nối từ thành phố Vinh về tới quê hương Kim Liên.
Giá trị di sản văn hóa tinh thần của lễ hội Làng Sen
Vượt qua khuôn khổ của một sự kiện lễ hội địa phương, lễ hội Làng Sen đã trở thành một biểu tượng văn hóa tinh thần có sức cảm hóa và giáo dục sâu sắc đối với nhiều thế hệ người Việt Nam. Lễ hội góp phần khẳng định sức sống trường tồn của tư tưởng, đạo đức và phong cách Hồ Chí Minh trong đời sống đương đại.
Biểu tượng đạo lý uống nước nhớ nguồn của dân tộc
Trong bức tranh tổng thể các lễ hội truyền thống vùng Bắc Trung Bộ, nếu như các đại lễ đầu xuân tại đền Cờn Nghệ An, đền Cuông Diễn Châu, đền Quả Sơn Đô Lương và đền Bạch Mã Thanh Chương phản ánh tín ngưỡng thờ cúng các bậc tiền nhân thời phong kiến, thì lễ hội Làng Sen vào trung tuần tháng Năm lại mang vẻ đẹp của một lễ hội văn hóa lịch sử thời đại mới. Sự kiện kết tinh truyền thống yêu nước, lòng nhân ái và tinh thần đại đoàn kết toàn dân tộc dưới ngọn cờ độc lập tự do.
Hành trình về với Kim Liên mỗi dịp tháng Năm không đơn thuần là một chuyến du ngoạn văn hóa mà còn là cuộc hành hương về cội nguồn tâm thức của mỗi người dân đất Việt. Giữa không gian thanh tịnh của mái nhà tranh vách nứa, chiếc giường tre giản dị, bộ phản gỗ và hàng dâm bụt xanh rì tại quê nội Làng Sen, mỗi người đều tìm thấy bài học sống động về đức tính giản dị, thanh cao, kiệm cần liêm chính. Những giá trị đạo đức ấy được trao truyền tự nhiên từ thế hệ ông cha sang thế hệ trẻ thông qua từng nghi thức dâng hương, từng câu hát dân ca và từng trang thuyết minh đầy xúc cảm tại khu di tích.
Lan tỏa bản sắc văn hiến vùng đất Hồng Lam
Ngày nay, lễ hội Làng Sen còn đóng vai trò là nhịp cầu giao lưu văn hóa kết nối tỉnh Nghệ An với các trung tâm di sản lớn trên dải đất miền Trung và cả nước, từ không gian văn chương tại Khu lưu niệm Đại thi hào Nguyễn Du bên kia bờ sông Lam, không gian tín ngưỡng biển tại lễ hội Cầu Ngư Diêm Phố xứ Thanh cho tới truyền thống dựng nước tại lễ hội đền Cổ Loa nơi Thủ đô ngàn năm văn hiến. Qua mỗi mùa lễ hội, hình ảnh mảnh đất và con người Nghệ An nghĩa tình, hiếu học, kiên trung luôn để lại dấu ấn tốt đẹp trong lòng bạn bè trong nước và quốc tế.
Công tác bảo tồn và tổ chức lễ hội luôn được chính quyền và nhân dân huyện Nam Đàn thực hiện với tinh thần trang trọng, an toàn, văn minh và giữ gìn tuyệt đối cảnh quan sinh thái của vùng đầm sen cổ truyền. Trên hành trình số hóa và phát huy kho tàng di sản văn hóa bản địa, chuyên trang Nghệ An NSSC liên tục cập nhật hệ thống tư liệu bách khoa chuẩn xác nhằm giới thiệu sâu rộng các giá trị lịch sử của vùng đất xứ Nghệ tới cộng đồng độc giả.
Trải qua hơn bốn mươi năm hình thành và tỏa sáng, lễ hội Làng Sen mãi là bản hòa ca tháng Năm thiêng liêng kết nối triệu trái tim người Việt hướng về quê hương Chủ tịch Hồ Chí Minh. Trong hương sen thơm ngát đất trời Nam Đàn và điệu Ví, Giặm ngân nga sâu lắng, di sản văn hóa ấy tiếp tục bồi đắp niềm tự hào dân tộc, khơi dậy khát vọng cống hiến xây dựng đất nước Việt Nam hòa bình, phồn vinh và hạnh phúc.
NSSC Nghệ An
nghean.nssc.gov.vn là nền tảng công nghệ của NSSC đồng hành cùng cộng đồng khởi nghiệp sáng tạo tại Nghệ An.
Xem thêm các bài trong chuyên mục Lễ hội Nghệ An.
Bài liên quan
Lễ hội Hang Bua - Bản sắc văn hóa người Thái miền Tây xứ Nghệ
Lễ hội Hang Bua tại xã Châu Tiến, huyện Quỳ Châu là hội xuân cổ truyền của đồng bào Thái Nghệ An với lễ cúng thần núi, khắc luống cồng chiêng và hát Nhuôn.
Lễ hội đền Quả Sơn - Di sản văn hóa ngàn năm bên dòng sông Lam
Lễ hội đền Quả Sơn tại xã Bồi Sơn, huyện Đô Lương là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia tôn vinh Uy Minh Vương Lý Nhật Quang với lễ rước thủy trên sông Lam.
Lễ hội đền Cuông - Không gian văn hóa cổ truyền dưới chân núi Mộ Dạ
Lễ hội đền Cuông diễn ra từ ngày 14 đến 16 tháng 2 âm lịch tại xã Diễn An, huyện Diễn Châu, Nghệ An nhằm tưởng niệm công đức Thục Phán An Dương Vương.



