Chủ tịch Hồ Chí Minh - Anh hùng giải phóng dân tộc và Danh nhân văn hóa kiệt xuất
NSSC Nghệ AnĐăng: Cập nhật lần cuối: 27 phút đọc

Giữa miền địa linh nhân kiệt bên dòng sông Lam và núi Chung hùng vĩ, Chủ tịch Hồ Chí Minh (1890–1969) là kết tinh rực rỡ nhất của truyền thống văn hiến, lòng yêu nước nồng nàn và ý chí tự cường hàng ngàn năm của dân tộc Việt Nam. Từ mái nhà tranh đơn sơ nơi thôn quê Nam Đàn đến quảng trường lịch sử tại Thủ đô Hà Nội, cuộc đời và sự nghiệp của Người đã mở ra kỷ nguyên độc lập, tự do gắn liền với khát vọng hòa bình nhân văn cao cả.
| Thông tin hồ sơ | Nội dung chi tiết |
|---|---|
| Tên khai sinh / Tên gọi lịch sử | Nguyễn Sinh Cung, Nguyễn Tất Thành, Nguyễn Ái Quốc, Chủ tịch Hồ Chí Minh |
| Năm sinh – Năm mất | Sinh ngày 19 tháng 5 năm 1890 – Từ trần ngày 2 tháng 9 năm 1969 |
| Quê quán / Gia tộc tại Nghệ An | Quê nội làng Sen, quê ngoại làng Hoàng Trù, xã Kim Liên, huyện Nam Đàn, tỉnh Nghệ An |
| Thân phụ – Thân mẫu | Phó bảng Nguyễn Sinh Sắc (1862–1929) và bà Hoàng Thị Loan (1868–1901) |
| Thời kỳ lịch sử | Cách mạng giải phóng dân tộc thế kỷ XX và kiến thiết nhà nước Việt Nam mới |
| Chức vụ / Vai trò lịch sử | Người sáng lập Đảng Cộng sản Việt Nam, Chủ tịch nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa |
| Sự kiện / Đóng góp nổi bật tại Việt Nam | Lãnh đạo Cách mạng Tháng Tám 1945, đọc Tuyên ngôn Độc lập, chỉ đạo kháng chiến kiến quốc |
| Tác phẩm / Trước tác tiêu biểu | Đường Kách mệnh, Nhật ký trong tù, Tuyên ngôn Độc lập, Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến, Di chúc lịch sử |
| Danh hiệu / Tôn vinh | Anh hùng giải phóng dân tộc, Danh nhân văn hóa kiệt xuất của Việt Nam |
| Khu di tích tưởng niệm tại Việt Nam | Khu di tích Quốc gia đặc biệt Kim Liên (Nghệ An), Lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh và Khu di tích Phủ Chủ tịch (Hà Nội), Khu di tích Pác Bó (Cao Bằng), Khu di tích Tân Trào (Tuyên Quang) |
Cội nguồn quê hương và thời niên thiếu của Chủ tịch Hồ Chí Minh
Vùng đất Nam Đàn bên tả ngạn sông Lam từ lâu đã nổi tiếng là chiếc nôi văn hiến, nơi hội tụ khí thiêng sông núi cùng truyền thống khoa bảng và tinh thần yêu nước bất khuất của xứ Nghệ. Chính mạch nguồn văn hóa bản địa đậm đà tình nghĩa tại Khu di tích Kim Liên đã nuôi dưỡng tâm hồn nhân ái, trí tuệ mẫn tiệp và bản lĩnh kiên cường của Chủ tịch Hồ Chí Minh ngay từ thuở ấu thơ.
Truyền thống gia đình nhà nho yêu nước tại Kim Liên
Ngày 19 tháng 5 năm 1890, cậu bé Nguyễn Sinh Cung cất tiếng khóc chào đời dưới mái nhà tranh ba gian giản dị của quê ngoại tại làng Hoàng Trù Nam Đàn, xã Kim Liên, huyện Nam Đàn, tỉnh Nghệ An. Thân mẫu của Người là bà Hoàng Thị Loan, con gái nhà nho Hoàng Đường — người thầy học mẫu mực đã mở lớp dạy chữ và truyền thụ đạo lý làm người cho nhiều thế hệ học trò trong vùng. Thân phụ của Người là cụ Phó bảng Nguyễn Sinh Sắc, một bậc sĩ phu xuất thân từ gia đình nông dân nghèo nhưng giàu nghị lực, nổi tiếng khắp vùng với tấm lòng thương dân và tư tưởng lấy việc giúp đời làm trọng.
Trong năm năm đầu đời sống tại quê ngoại Hoàng Trù và những năm tháng trở về ngôi nhà năm gian ở quê nội làng Sen Kim Liên sau khi thân phụ đỗ Phó bảng năm Tân Sửu (1901), tuổi thơ của Chủ tịch Hồ Chí Minh gắn liền với tiếng khung cửi dệt vải đêm khuya của mẹ, lời giảng sách chữ Hán nghiêm cẩn của cha và những làn điệu dân ca Ví Giặm Nghệ Tĩnh mộc mạc, sâu lắng. Tại chân núi Chung và bến nước làng Sen, cậu bé Nguyễn Sinh Cung cùng anh trai Nguyễn Sinh Khiêm và chị gái Nguyễn Thị Thanh thường lắng nghe các bậc sỹ phu đàm đạo việc nước với cụ Phan Bội Châu, Vương Thúc Quý, Đặng Thái Thân. Những câu chuyện về truyền thống dựng nước từ thời các bậc tiền nhân đánh giặc giữ làng đã sớm gieo vào tâm trí Người niềm trăn trở lớn lao về vận mệnh đồng bào.
Những năm tháng tuổi thơ và học tập tại Huế
Năm 1895, Nguyễn Sinh Cung lần đầu theo cha mẹ và anh trai vượt đèo Ngang vào sinh sống tại kinh đô Huế trong bối cảnh thân phụ vào thi Hội và học tại Quốc Tử Giám. Những năm tháng sống nơi đất thần kinh bên dòng sông Hương đã đem lại cho cậu bé xứ Nghệ những trải nghiệm sâu sắc về sự đối lập giữa lầu son gác tía của triều đình phong kiến và cuộc sống cơ cực của người dân lao động. Đặc biệt, biến cố thân mẫu Hoàng Thị Loan qua đời vì lao lực vào đầu năm 1901 khi vừa sinh em bé Nguyễn Sinh Nhuận tại Huế đã để lại nỗi đau thương vô hạn nhưng cũng rèn đúc ở Người bản lĩnh tự lập phi thường. Ngày nay, mộ bà Hoàng Thị Loan núi Động Tranh tại Nam Đàn vẫn là biểu tượng thiêng liêng tôn vinh đức hy sinh cao cả của người mẹ xứ Nghệ.
Tháng 9 năm 1901, khi trở về quê nhà Kim Liên, cụ Phó bảng Nguyễn Sinh Sắc đã làm lễ vào làng và đặt tên mới cho hai con trai là Nguyễn Tất Đạt và Nguyễn Tất Thành với kỳ vọng các con sẽ làm nên sự nghiệp lớn vì dân vì nước. Trong giai đoạn từ năm 1906 đến năm 1909, khi tiếp tục theo cha vào Huế lần thứ hai và theo học tại trường Tiểu học Pháp - Việt Đông Ba rồi trường Quốc Học Huế thuộc không gian Quần thể di tích Cố đô Huế, người thanh niên Nguyễn Tất Thành không chỉ tiếp thu nền học vấn mới mà còn trực tiếp tham gia làm thông ngôn, sát cánh cùng nhân dân Thừa Thiên trong phong trào chống thuế Trung Kỳ mùa xuân năm 1908.
Hành trình tìm đường cứu nước của Chủ tịch Hồ Chí Minh
Nhận thấy các phong trào yêu nước theo khuynh hướng phong kiến và dân chủ tư sản đầu thế kỷ XX dù vô cùng anh dũng nhưng đều rơi vào bế tắc về đường lối, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã quyết định thực hiện cuộc hành trình khảo sát dọc chiều dài đất nước phương Nam trước khi hướng tầm nhìn ra thế giới để tìm con đường giải phóng dân tộc triệt để.
Dấu chân người thầy giáo trẻ Nguyễn Tất Thành
Giữa năm 1909, rời mảnh đất cố đô Huế, Nguyễn Tất Thành đi về phương Nam, dừng chân tại Quy Nhơn một thời gian ngắn để trau dồi thêm tiếng Pháp rồi tới Phan Thiết vào mùa thu năm 1910. Tại đây, Người đã nhận lời giảng dạy chữ Quốc ngữ, chữ Hán và môn thể dục tại di tích Trường Dục Thanh Phan Thiết — ngôi trường do các sĩ phu yêu nước trong phong trào Duy Tân sáng lập nhằm mở mang dân trí cho thanh thiếu niên Bình Thuận. Dù thời gian đứng trên bục giảng tại Phan Thiết không dài, hình ảnh người thầy giáo trẻ xứ Nghệ tận tụy truyền lửa yêu nước qua từng trang sách và những buổi sinh hoạt ngoại khóa đã in đậm trong ký ức học trò miền biển Nam Trung Bộ.
Đầu năm 1911, từ Phan Thiết, Nguyễn Tất Thành vào Sài Gòn — trung tâm kinh tế, thương cảng lớn nhất miền Nam đương thời. Sống tại khu vực xóm chiếu Chợ Quán và làm việc giữa lòng đô thị sầm uất, Người tận mắt chứng kiến nỗi thống khổ của giai cấp công nhân, phu khuân vác và người lao động nghèo thành thị. Ngày 5 tháng 6 năm 1911, từ bến cảng Nhà Rồng trên sông Sài Gòn, người thanh niên yêu nước Nguyễn Tất Thành với tên gọi Văn Ba đã chính thức lên đường tìm phương hướng cứu nước mới, mang theo hành trang là lòng yêu nước thương dân sâu sắc được hun đúc từ quê hương Nghệ An và thực tiễn đời sống đồng bào ba miền Bắc - Trung - Nam.
Chuẩn bị lý luận và sáng lập Đảng Cộng sản Việt Nam
Trong suốt những năm tháng bôn ba khảo sát thực tiễn các dân tộc thuộc địa và tiếp cận tư tưởng tiến bộ của thời đại với tên gọi Nguyễn Ái Quốc, mọi hoạt động lý luận và tổ chức của Chủ tịch Hồ Chí Minh đều hướng trọn vẹn về mục tiêu thức tỉnh và giải phóng nhân dân Việt Nam. Thông qua việc biên soạn tác phẩm lý luận nền tảng Đường Kách mệnh (1927) cùng hàng trăm bài báo tố cáo chế độ cai trị thực dân, Người đã vạch rõ con đường cách mạng giải phóng dân tộc gắn liền với sức mạnh đại đoàn kết công - nông và toàn thể đồng bào yêu nước, đồng thời trực tiếp đào tạo đội ngũ cán bộ nòng cốt gửi về hoạt động tại các trung tâm công nghiệp, nông thôn khắp Bắc Kỳ, Trung Kỳ và Nam Kỳ.
Mùa xuân năm 1930, trước yêu cầu lịch sử cấp bách của phong trào yêu nước trong nước, lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc đã chủ trì hội nghị hợp nhất các tổ chức cộng sản thành Đảng Cộng sản Việt Nam và soạn thảo Chánh cương vắn tắt, Sách lược vắn tắt — Cương lĩnh chính trị đầu tiên của Đảng. Ngay sau dấu mốc lịch sử trọng đại này, ngọn lửa đấu tranh cách mạng đã bùng lên mạnh mẽ trên khắp dải đất hình chữ S mà đỉnh cao là phong trào Xô Viết Nghệ Tĩnh giai đoạn 1930–1931 ngay tại quê hương Nghệ An - Hà Tĩnh. Tinh thần quật khởi của công nông xứ Nghệ trong cuộc tổng diễn tập đầu tiên ấy luôn được Chủ tịch Hồ Chí Minh theo dõi sát sao, bảo vệ trước dư luận quốc tế và khẳng định là bước rèn luyện lực lượng quyết định cho thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám sau này.
Bước ngoặt về nước lãnh đạo cách mạng của Chủ tịch Hồ Chí Minh
Sau ba mươi năm hoạt động xa quê hương để chuẩn bị toàn diện về đường lối, tổ chức và lực lượng, mùa xuân năm 1941 đánh dấu bước ngoặt vĩ đại khi Chủ tịch Hồ Chí Minh trực tiếp trở về đất mẹ Việt Nam, cùng Trung ương Đảng chèo lái con tàu cách mạng tiến tới Tổng khởi nghĩa giành chính quyền trên phạm vi toàn quốc.
Xây dựng căn cứ địa Pác Bó và Mặt trận Việt Minh
Ngày 28 tháng 1 năm 1941 (tức ngày mùng 2 Tết Tân Tỵ), lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc vượt qua cột mốc 108 trên tuyến biên giới Việt - Trung trở về Tổ quốc tại thôn Pác Bó, xã Trường Hà, huyện Hà Quảng, tỉnh Cao Bằng. Tại không gian núi rừng Khu di tích Pác Bó bên dòng suối Lê-nin trong xanh và ngọn núi Các Mác hùng vĩ, Người làm việc trong hang Cốc Bó, trực tiếp mở các lớp huấn luyện cán bộ Việt Minh, sáng lập báo Việt Nam Độc Lập và biên dịch lịch sử nước nhà bằng thơ lục bát dễ nhớ để tuyên truyền sâu rộng trong đồng bào các dân tộc Tày, Nùng, Mông, Dao vùng căn cứ địa Việt Bắc.
Tháng 5 năm 1941, tại lán Khuổi Nậm (Pác Bó), Chủ tịch Hồ Chí Minh đã chủ trì Hội nghị lần thứ 8 Ban Chấp hành Trung ương Đảng, hoàn chỉnh sự chuyển hướng chỉ đạo chiến lược lịch sử khi đặt nhiệm vụ giải phóng dân tộc lên hàng đầu và quyết định thành lập Mặt trận Việt Nam Độc lập Đồng minh (gọi tắt là Mặt trận Việt Minh). Trong giai đoạn 1942–1943, dù phải trải qua hơn một năm gian lao trong cảnh lao tù, Người đã sáng tác tập thơ chữ Hán bất hủ Nhật ký trong tù gồm 133 bài thơ toát lên tinh thần lạc quan cách mạng, nghị lực thép và tình thương yêu quê hương đất nước thiết tha. Cuối năm 1944, khi trở lại căn cứ Cao Bằng, Người đã ra chỉ thị thành lập Đội Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng quân vào ngày 22 tháng 12 năm 1944 tại Khu di tích rừng Trần Hưng Đạo dưới sự chỉ huy của đồng chí Đại tướng Võ Nguyên Giáp, đặt nền móng cho sự ra đời của Quân đội nhân dân Việt Nam anh hùng.
Quyết sách tại Tân Trào và Tuyên ngôn Độc lập Ba Đình
Tháng 5 năm 1945, để thuận lợi cho việc chỉ đạo phong trào cách mạng đang dâng cao khắp cả nước, Chủ tịch Hồ Chí Minh chuyển đại bản doanh từ Pác Bó (Cao Bằng) về Khu di tích Tân Trào thuộc huyện Sơn Dương, tỉnh Tuyên Quang — nơi được chọn làm Thủ đô Khu giải phóng. Tại lán Nà Nưa đơn sơ giữa rừng Tân Trào, dù đang trải qua cơn sốt rét rừng hiểm nghèo, Người vẫn truyền đạt quyết tâm chiến lược bất hủ tới các đồng chí Trung ương rằng lúc này thời cơ thuận lợi đã tới, dù hy sinh tới đâu cũng phải kiên quyết giành cho được độc lập. Giữa tháng 8 năm 1945, dưới sự chủ trì của Người, Hội nghị toàn quốc của Đảng và Quốc dân Đại hội Tân Trào tại đình Tân Trào đã nhất trí thông qua Lệnh Tổng khởi nghĩa, quy định Quốc kỳ nền đỏ sao vàng, Quốc ca là bài Tiến quân ca và cử ra Ủy ban Dân tộc Giải phóng Việt Nam (tức Chính phủ lâm thời) do Chủ tịch Hồ Chí Minh làm Chủ tịch.
Hưởng ứng lời hiệu triệu Tổng khởi nghĩa của Người, chỉ trong vòng mười lăm ngày cuối tháng 8 năm 1945, nhân dân cả nước từ Hà Nội, Huế, Sài Gòn đến quê hương Nghệ An đã nhất tề vùng lên giành chính quyền thắng lợi. Ngày 2 tháng 9 năm 1945, tại Quảng trường Ba Đình lịch sử ngay phía trước không gian cổ kính của Hoàng thành Thăng Long giữa lòng Thủ đô Hà Nội, trước hàng chục vạn đồng bào quốc dân, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã thay mặt Chính phủ lâm thời trang trọng đọc bản Tuyên ngôn Độc lập, tuyên bố trước toàn thế giới sự ra đời của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa — nhà nước dân chủ nhân dân đầu tiên ở Đông Nam Á, khẳng định đanh thép quyền bình đẳng, quyền sống, quyền tự do và quyền mưu cầu hạnh phúc của dân tộc Việt Nam.
| Thời gian / Niên đại | Sự kiện & Hoạt động lịch sử tại Việt Nam | Địa điểm gắn liền | Ý nghĩa & Di sản |
|---|---|---|---|
| Ngày 19/05/1890 | Nguyễn Sinh Cung chào đời trong gia đình nhà nho yêu nước giàu truyền thống nhân nghĩa | Làng Hoàng Trù và làng Sen, xã Kim Liên, huyện Nam Đàn, Nghệ An | Cội nguồn hình thành nhân cách đạo đức, lòng thương dân và bản sắc văn hóa Việt Nam của Người |
| Giai đoạn 1895–1909 | Sinh sống cùng gia đình, học tập tại trường Đông Ba, trường Quốc Học và tham gia phong trào chống thuế | Kinh đô Huế (tỉnh Thừa Thiên Huế) và huyện Nam Đàn (Nghệ An) | Tiếp thu nền học vấn mới, thấu hiểu nỗi khổ của đồng bào và hình thành chí hướng cứu nước |
| Năm 1910–06/1911 | Dạy học tại trường Dục Thanh và khảo sát đời sống người lao động trước khi lên đường tìm đường cứu nước | Trường Dục Thanh (Phan Thiết) và bến cảng Nhà Rồng (Sài Gòn) | Khởi đầu hành trình tìm kiếm con đường giải phóng dân tộc theo khuynh hướng cách mạng mới |
| Tháng 01–05/1941 | Trở về Tổ quốc, chủ trì Hội nghị Trung ương 8 và thành lập Mặt trận Việt Minh | Khu di tích Pác Bó, huyện Hà Quảng, tỉnh Cao Bằng | Chuyển hướng chiến lược cách mạng, đặt nhiệm vụ giải phóng dân tộc lên hàng đầu |
| Tháng 08–09/1945 | Chủ trì Quốc dân Đại hội Tân Trào, lãnh đạo Cách mạng Tháng Tám và đọc Tuyên ngôn Độc lập | Khu di tích Tân Trào (Tuyên Quang) và Quảng trường Ba Đình (Hà Nội) | Khai sinh nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, mở ra kỷ nguyên độc lập tự do cho dân tộc |
| Giai đoạn 1946–1954 | Ra Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến và trực tiếp chỉ đạo kháng chiến đến thắng lợi Điện Biên Phủ | Làng Vạn Phúc (Hà Nội) và Khu di tích ATK Định Hóa (Thái Nguyên) | Bảo vệ vững chắc nền độc lập non trẻ và lập nên chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ năm 1954 |
| Giai đoạn 1954–1969 | Lãnh đạo xây dựng miền Bắc, đấu tranh thống nhất đất nước, thăm quê Nghệ An và để lại Di chúc lịch sử | Khu di tích Phủ Chủ tịch (Hà Nội) và xã Kim Liên, Nam Đàn (Nghệ An) | Kết tinh tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh và khát vọng hòa bình, thống nhất Tổ quốc |
Sự nghiệp lãnh đạo kháng chiến kiến quốc của Chủ tịch Hồ Chí Minh
Ngay sau ngày khai sinh nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, trước muôn vàn thử thách hiểm nghèo của thù trong giặc ngoài, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã thể hiện tài năng chèo lái kiệt xuất khi vừa kiên trì các nỗ lực ngoại giao hòa bình, vừa lãnh đạo toàn dân tộc tiến hành cuộc kháng chiến trường kỳ bảo vệ nền độc lập và xây dựng đất nước.
Chín năm kháng chiến tại Thủ đô gió ngàn Việt Bắc
Trong những năm 1945–1946, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đề ra sáu nhiệm vụ cấp bách để diệt giặc đói, giặc dốt và giặc ngoại xâm, tổ chức thắng lợi cuộc Tổng tuyển cử đầu tiên bầu Quốc hội khóa I vào ngày 6 tháng 1 năm 1946 và ban hành bản Hiến pháp dân chủ đầu tiên của nước ta. Với tinh thần yêu chuộng hòa bình sâu sắc và mong muốn tránh đổ máu cho nhân dân hai nước Việt - Pháp, Người đã kiên trì thực hiện sách lược hòa để tiến, tận dụng từng cơ hội đàm phán thiện chí. Tuy nhiên, khi thực dân Pháp bội ước và liên tiếp gây hấn tại Hà Nội vào cuối tháng 12 năm 1946, tại làng Vạn Phúc (Hà Đông), Chủ tịch Hồ Chí Minh đã viết Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến bất hủ vào đêm 19 tháng 12 năm 1946, khẳng định ý chí thà hy sinh tất cả chứ nhất định không chịu mất nước, nhất định không chịu làm nô lệ.
Từ mùa xuân năm 1947 đến năm 1954, Chủ tịch Hồ Chí Minh cùng Trung ương Đảng và Chính phủ di chuyển lên căn cứ địa Việt Bắc, đặt đại bản doanh tại Khu di tích ATK Định Hóa (tỉnh Thái Nguyên) kết nối chặt chẽ với Tuyên Quang và Bắc Kạn. Từ những căn lán nhỏ nơi đồi Khau Tý, Phú Đình, Tỉn Keo giữa Thủ đô gió ngàn, Người đã đề ra đường lối kháng chiến toàn dân, toàn diện, trường kỳ, tự lực cánh sinh, trực tiếp đi thị sát mặt trận trong Chiến dịch Việt Bắc thu - đông 1947 và Chiến dịch Biên giới thu - đông 1950. Đặc biệt, tháng 12 năm 1953 tại Tỉn Keo (ATK Định Hóa), Chủ tịch Hồ Chí Minh đã chủ trì họp Bộ Chính trị quyết định mở Chiến dịch Điện Biên Phủ và giao quyền chỉ huy trực tiếp cho Đại tướng Võ Nguyên Giáp với phương châm chắc thắng mới đánh, đưa cuộc kháng chiến chín năm đến thắng lợi vẻ vang vào ngày 7 tháng 5 năm 1954, lập lại hòa bình ở miền Bắc.
Xây dựng miền Bắc và đấu tranh thống nhất Tổ quốc
Tháng 10 năm 1954, sau khi Thủ đô Hà Nội hoàn toàn giải phóng, Chủ tịch Hồ Chí Minh trở về làm việc tại khu vực Phủ Chủ tịch, nhưng Người từ chối ở trong tòa dinh thự lớn mà chọn sống trong căn phòng nhỏ của người thợ điện rồi chuyển sang ngôi Nhà sàn bằng gỗ giản dị bên bờ ao cá từ tháng 5 năm 1958. Trong giai đoạn 1954–1969, Người cùng Trung ương Đảng lãnh đạo nhân dân miền Bắc hàn gắn vết thương chiến tranh, khôi phục kinh tế, phát triển văn hóa - giáo dục - y tế để miền Bắc trở thành hậu phương lớn vững chắc cho tiền tuyến lớn miền Nam ruột thịt trong sự nghiệp đấu tranh thống nhất nước nhà.
Dù bận trăm công nghìn việc của quốc gia đại sự, trái tim của Chủ tịch Hồ Chí Minh vẫn luôn đau đáu hướng về đồng bào miền Nam và quê hương xứ Nghệ nghĩa tình. Sau hơn nửa thế kỷ xa quê đi tìm đường cứu nước, Người đã hai lần về thăm quê hương Nghệ An vào tháng 6 năm 1957 và tháng 12 năm 1961. Đứng giữa mảnh sân quê ngoại Hoàng Trù và quê nội làng Sen, vị Chủ tịch nước xúc động đọc hai câu thơ quê hương nghĩa trọng tình cao, năm mươi năm ấy biết bao nhiêu tình, đồng thời ân cần căn dặn Đảng bộ và nhân dân tỉnh nhà phát huy truyền thống cách mạng, đoàn kết lao động sản xuất. Đến ngày 21 tháng 7 năm 1969, chỉ hơn một tháng trước khi đi xa, Người vẫn gửi bức thư cuối cùng cho Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh Nghệ An, mong muốn quê hương sớm trở thành một trong những tỉnh khá nhất ở miền Bắc.
Tư tưởng nhân nghĩa và di sản trước tác của Chủ tịch Hồ Chí Minh
Không chỉ là vị lãnh tụ thiên tài của cách mạng Việt Nam, Chủ tịch Hồ Chí Minh còn là một nhà tư tưởng lớn, nhà văn hóa kiệt xuất đã để lại cho dân tộc hệ thống di sản tư tưởng, đạo đức và trước tác vô giá thấm đẫm chủ nghĩa nhân văn và truyền thống yêu chuộng hòa bình của người Việt.
Tư tưởng đại đoàn kết và khát vọng hòa bình nhân loại
Cốt lõi xuyên suốt trong hệ thống tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh là sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa chủ nghĩa yêu nước chân chính, truyền thống nhân nghĩa hàng ngàn năm của dân tộc Việt Nam từ thời Nguyễn Trãi tại khu di tích Côn Sơn Kiếp Bạc với những giá trị tiến bộ của nhân loại. Chân lý không có gì quý hơn độc lập, tự do mà Người đúc kết không chỉ là ngọn cờ quy tụ sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc từ miền xuôi đến miền ngược, từ tôn giáo đến các tầng lớp trí thức, công nông, mà còn gắn liền mật thiết với khát vọng hòa bình chân chính. Trong suốt cuộc đời hoạt động cách mạng, Người luôn phân biệt rạch ròi giữa chính quyền xâm lược với nhân dân yêu chuộng hòa bình ở các nước, luôn chủ trương khép lại hận thù, mở rộng giao lưu hữu nghị và giải quyết xung đột trên nền tảng tôn trọng quyền tự quyết của mỗi dân tộc.
Cùng với tư tưởng đại đoàn kết và hòa bình, Chủ tịch Hồ Chí Minh còn là hiện thân trọn vẹn của đạo đức cách mạng cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư. Người luôn nhấn mạnh cán bộ, đảng viên phải là người lãnh đạo đồng thời là người đầy tớ thật trung thành của nhân dân, việc gì có lợi cho dân phải hết sức làm, việc gì có hại cho dân phải hết sức tránh. Phong cách sống thanh bạch, gần gũi với cụ già, em nhỏ, chiến sĩ ngoài mặt trận và đồng bào các dân tộc thiểu số đã làm nên sức cảm hóa kỳ diệu của vị Anh hùng giải phóng dân tộc, kết nối triệu trái tim người Việt thành một khối thống nhất.
Hệ thống tác phẩm kinh điển và bản Di chúc lịch sử
Trong sự nghiệp hoạt động cách mạng phong phú, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã sáng tác hàng ngàn bài báo, tác phẩm lý luận chính trị, văn kiện lịch sử và thơ ca bằng nhiều ngôn ngữ khác nhau, trong đó các trước tác viết tại Việt Nam giữ vị trí đặc biệt quan trọng trong kho tàng văn헌 dân tộc. Từ cuốn Đường Kách mệnh (1927) đặt nền móng lý luận cách mạng giải phóng dân tộc, tập thơ Nhật ký trong tù (1942–1943) kết tinh vẻ đẹp tâm hồn thi nhân và chiến sĩ, bản Tuyên ngôn Độc lập (1945) và Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến (1946) mang âm hưởng hào hùng của lịch sử giữ nước, cho đến các tác phẩm Sửa đổi lối làm việc (1947), Đời sống mới (1947), Dân vận (1949), Nâng cao đạo đức cách mạng, quét sạch chủ nghĩa cá nhân (1969), tất cả đều được viết bằng văn phong trong sáng, ngắn gọn, súc tích và dễ đi vào lòng người.
Đỉnh cao của tư tưởng nhân văn và tâm huyết cả cuộc đời vì nước vì dân của Người được kết tinh trong bản Di chúc lịch sử được viết và chỉnh sửa từ tháng 5 năm 1965 đến tháng 5 năm 1969 tại ngôi Nhà sàn trong Khu di tích Phủ Chủ tịch. Trong văn kiện thiêng liêng được công nhận là Bảo vật quốc gia này, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã căn dặn toàn Đảng phải giữ gìn sự đoàn kết thống nhất như giữ gìn con ngươi của mắt mình, chăm lo bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau, nâng cao đời sống của nhân dân lao động và thể hiện niềm tin tất thắng vào ngày đất nước Việt Nam hoàn toàn thống nhất, non sông thu về một mối để xây dựng Tổ quốc đàng hoàng hơn, to đẹp hơn.
Hệ thống di tích lưu niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Việt Nam
Với lòng kính yêu và biết ơn vô hạn đối với vị Cha già dân tộc, nhân dân tỉnh Nghệ An cùng đồng bào cả nước đã gìn giữ, tôn tạo hệ thống di tích lưu niệm và không gian văn hóa gắn liền với cuộc đời Chủ tịch Hồ Chí Minh trở thành những địa chỉ đỏ thiêng liêng bậc nhất của quốc gia.
Không gian Khu di tích Quốc gia đặc biệt Kim Liên
Tại quê hương Nam Đàn, tỉnh Nghệ An, Khu di tích Quốc gia đặc biệt Kim Liên được thành lập từ năm 1956 là một quần thể di sản văn hóa - lịch sử rộng lớn bảo tồn nguyên vẹn những kỷ vật gắn bó với gia đình và tuổi thơ của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Du khách và đồng bào về thăm quê Bác đều bồi hồi xúc động khi bước qua cổng tre và hàng dâm bụt xanh mát tại cụm di tích làng Hoàng Trù (quê ngoại) và cụm di tích làng Sen (quê nội) — nơi vẫn lưu giữ chiếc võng gai, chiếc rương gỗ, bộ phản gỗ, khung cửi dệt vải của bà Hoàng Thị Loan cùng bàn dạy học của cụ Phó bảng Nguyễn Sinh Sắc. Gắn liền với đó là cụm di tích núi Chung, đền thờ Chung Sơn tôn nghiêm thờ phụng gia tiên và những người thân trong gia đình Bác, cùng khu lăng mộ bà Hoàng Thị Loan trên núi Động Tranh thuộc dãy Đại Huệ.
Hàng năm, vào dịp kỷ niệm ngày sinh của Người (19 tháng 5), lễ hội Làng Sen được tổ chức trọng thể tại huyện Nam Đàn và thành phố Vinh với các nghi thức dâng hoa, dâng hương tại Khu di tích Kim Liên, Quảng trường Hồ Chí Minh (nơi có bức tượng đài Bác Hồ bằng đá granite uy nghiêm giữa trung tâm thành phố Vinh) cùng liên hoan tiếng hát Làng Sen và trình diễn dân ca Ví Giặm. Sự kiện văn hóa tiêu biểu này thu hút hàng triệu lượt đồng bào trong nước và bạn bè quốc tế về với quê hương Nghệ An để tưởng nhớ công lao trời biển của vị lãnh tụ kính yêu.
Mạng lưới di tích lưu niệm trên khắp mọi miền Tổ quốc
Không chỉ tỏa sáng tại quê hương xứ Nghệ, hệ thống di tích lưu niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh còn tạo nên một trục kết nối di sản văn hóa - lịch sử xuyên suốt chiều dài đất nước Việt Nam. Tại Thủ đô Hà Nội, Lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh trên Quảng trường Ba Đình, Bảo tàng Hồ Chí Minh và Khu di tích Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Phủ Chủ tịch là nơi hội tụ tình cảm thiêng liêng của đồng bào cả nước khi về thăm Thủ đô. Ở vùng núi phía Bắc, các khu di tích quốc gia đặc biệt tại Pác Bó (Cao Bằng), Tân Trào (Tuyên Quang) và ATK Định Hóa (Thái Nguyên) tái hiện sống động chặng đường Người trực tiếp lãnh đạo Tổng khởi nghĩa Tháng Tám và kháng chiến chống Pháp.
Xuôi vào miền Trung và miền Nam, hệ thống di tích lưu niệm thời niên thiếu của Người tại Huế, Trường Dục Thanh tại Phan Thiết, Bến Nhà Rồng tại Thành phố Hồ Chí Minh cùng Khu di tích cụ Phó bảng Nguyễn Sinh Sắc tại Cao Lãnh (Đồng Tháp) đã hợp thành mạng lưới giáo dục truyền thống yêu nước vô giá cho muôn đời sau. Nhằm bảo tồn và lan tỏa sâu rộng giá trị di sản văn hóa - lịch sử quê hương Bác trên nền tảng số, chuyên trang Nghệ An NSSC trân trọng giới thiệu hồ sơ bách khoa toàn diện về cuộc đời, sự nghiệp và tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh, góp phần bồi đắp niềm tự hào dân tộc và khát vọng cống hiến xây dựng đất nước Việt Nam hòa bình, thịnh vượng.
NSSC Nghệ An
nghean.nssc.gov.vn là nền tảng công nghệ của NSSC đồng hành cùng cộng đồng khởi nghiệp sáng tạo tại Nghệ An.
Xem thêm các bài trong chuyên mục Danh nhân Nghệ An.
Bài liên quan
Làng nghề mây tre đan Nghi Thái - Bàn tay tài hoa đan dệt hồn quê xứ Nghệ
Làng nghề mây tre đan Nghi Thái tại huyện Nghi Lộc, Nghệ An nổi tiếng với nghề đan lát mây tre truyền thống, kết tinh bàn tay khéo léo của người dân xứ Nghệ.
Làng nghề bánh đa Vĩnh Đức - Nét đẹp đỏ lửa bên dòng sông Lam Đô Lương
Làng nghề bánh đa Vĩnh Đức tại Đô Lương, Nghệ An nổi tiếng với nghề tráng bánh đa vừng đen cay nồng, đậm đà hương vị mộc mạc của quê hương xứ Nghệ.
Làng nghề làm tương Nam Đàn - Tinh hoa ủ chum trăm năm bên dòng Lam xứ Nghệ
Làng nghề làm tương Nam Đàn tại Nghệ An lưu giữ nghệ thuật ủ tương nếp trong chum sành cổ truyền, tạo nên thức chấm đậm đà mang hồn cốt văn hóa ẩm thực xứ Nghệ.



